صفحه اصلی / شخصیت ها و بزرگان نهاوندی / امور اجتماعی فرهنگی / تاریخ و جغرافیا / صنایع و اقتصاد / ورزش / اخبار / پیوندها / نیازمندیها / آلبوم تصاویر / تماس با ما / درباره ما

    آبها و کوههای نهاوند:

    آبهای سطحی:

رودخانه گاماسیاب:

وسعت آبریز شهر نهاوند 876 کیلومتر است. بزرگترین رودی که در این شهرستان جریان دارد گاماسیاب است. این رود از عهد باستان همواره سبب تمرکز جمعیت و موجب آبادی، صفا و سرچشمه نعمت و برکت بوده است. لذا همواره با دیده ستایش به آن نگریسته اند. گاماسیا از یکی از دره های کوه گرو از زیر بلندترین قله آن به بلندی3396 متر از پایه دیوار کوه (کلاسیا) که بازویی از گرو است از زیر دهانه غاری به همین نام می جوشد. در تقسیی بندی حوضه ای، گاماسیاب جزء حوضه آبریز خلیج فارس است. سطح آبریز آن 107830 کیلومتر مربع و مقدار آبدهی سالیانه آن  بالغ بر 1176 میلیون متر مکعب است. به واسطه همین رود است که در مسیر آن باغات زیادی احداث شده و زمین های بسیاری هر ساله زیر کشت می رود.

منشا این رود از یخچال طبیعی عظیمی است که روی قله، بالای غار قرار دارد. همان یخچالی که قسمت فوقانی آن از دور به شکل گاو و ماهی خود نمائی می کند. در دهانه غار مقدار آب چندان زیاد نیست، اما هر چه پایین تر می رودبه مقدار آب آن به میزان فاحشی افزوده می گردد.همین اندازه هم از آن طرف کوه در محلی به نام "کهمان" جریان دارد.ناصرالدین شاه در مسافرت به نهاوند، هنگامی که اردوی خود را در محل سراب مستقر می نماید، از زیادی آب در شگفت می شود و برای اینکه کسی آب را چشم نزند که موجب نقصان آن گردد، دستور می دهد دیواره کوه را از اطراف خراب نمایند تا آب کم شود و جلب توجه نکند. از گاماسیاب رودهای فرعی کوچکتری جدا می شود و آب مورد نیاز روستاها و باغها را تامین می نماید. بعد از سراب از محلی به نام سنگ سوراخ، نهر کوچکی جدا می شود که به طرف ده گرگ حیدر و باباقاسم می رود. چند کیلومتر پایین تر از دهکده وراینه، شعبه ای به جانب دره ابراهیم و تکه(Tuka) جریان پیدا می کند. از روستای سرخکند دوو شعبه از رود مادر جدا می شود که یک شعبه روستاهای بابارستم، علمدار، سعدوقاص و کمی پایین تر، روستای مرادآباد، ده نو، ده بوره و چولک را مشروب می سازد که به این شاخه پولولاقه(poulolaghe) می گویند. شعبه دیگر به سمت شمال رفته دهکده های قلعه قباد، شعبان، جهان آباد، کوهانی، رضی آباد، گل زرد و باغات شهر را سیراب می کند. از رودخانه‌ گاماسياب‌ نهرهايي‌ جهت‌ مصارف‌ كشاورزي‌ منشعب‌ مي‌ شوند كه‌ عبارت‌اند از:

انهار منشعب‌ از ساحل‌ راست‌ : نهر باباقاسم‌ ، سرخكن‌ ، شعبان و راج‌و

انهار منشعب از ساحل‌ چپ : نهر سنگ‌ سوراخ ، بيان‌ ، فيازمان ،  برزول ، فهرومند ، عنبرقنبر و سعد وقاص

گاماسیاب از جمله طویل ترین رودهای ایران است که در مسیر حرکت خود به سوی خوزستان از دره های جنوبی الوند، رودهایی را از خاک تویسرکان، ملایر و کنگاور دریافت می کند. ایمن رودها عبارتند از:

الف-روخانه حرم آباد(رودخانه ملایر)؛ این رود از دره های شرقی بخش سربند اراک سرچشمه می گیرد. سپس با رودی که از جوزان می آید در خاک ملایر در شمال هزار جریب گیل آباد با رود دیگری که از سوی ازندریا و جوکار جریان می یابد یکی شده، در جنوب غربی باباکمال وارد تنگه کوهستانی می گردد و در نزدیکی دهکده لیلی یادگار به گاماسیاب می پیوندد. این رود در قسمت علیا، کلان نامیده می شود و چون از کنار روستای حَرَم رود می گذردبه نام آن آبادی خوانده می شود. رود حرم آباد پس از ورود به خاک نهاوند از دهکده های دره امیدعلی، باباکمال، ده سرخه، ملوسان، تایمه، وسج، پل حاج علی مراد، گوشه سعدوقاصو دهکده لیلی یادگار گذشته به گاماسیاب می ریزد. 

ب-رودخانه تویسرکان(قلقل رود)؛ رودخانه تویسرکان بعد از سیراب نمودن خاک روستاهای مسیر خوددر جقاسرائیل به رودخانه گاماسیاب می ریزد. یعنی از نزدیک ده موسی وارد خاک نهاوند می شودو از حدود دهنو به دو شاخه تقسیم می گردد و فیروز آباد، فیروز آباد پایین، چم کبود و گره چقا را سیراب می کند و در نزدیکی گردیان و اکبر آباد به رودخانه گاماسیاب می پیوندد.

ج-رودخانه شهاب و خرم رود؛ رود شهاب از کوههای دهستان چهاردولی سرچشمه می گیرد، سپس در اراضی سهم الدین به خرم رود که از دره های الوند جاری است پیوسته و در انتهای جنوبی بخش کنگاور با رود تویسرکان یکی شده، در نزدیکی چقاسرائیل به گاماسیاب ملحق می شود، از این پس گاماسیاب از سمت غرب به راه خود ادامه می دهد. در بخش بیستون رود دینور را دریافت می کند و در انتهای شرقی بخش مرکزی کرمانشاه به قره سو می ریزد. از آن پس وارد خاک لرستان می شود و بعد از عبور از لرستان در حاشیه غربی خوزستان جریان می یابد و به کرخه می پیوندد.

نام گاماسیاب؛

علت نامگذاری این رود با نام گاماسیاب به واسطه همان تصویر گاو ماهی است که در قله گرو بالای چشمه از دور نمایان است و نیاز به هیچ تعبیر و تفسیری غیر از آنچه خواهد آمد ندارد. «گا،ماسی،آب»یا آبِ گاو ماهی: آبی که منسوب به گاو ماهی است و از دهانه غار ی به همین نام به بیرون جریان دارد. گا=گاو، ماسی=ماهی، آو=آب. هر سه کلمه تلفظ رایج در زبان کردی است که آن هم به واسطه مجاورت نهاوند با منطقه کرد نشین متداول شده است. تلفظ محلی آن گاماسو است.

استاد باستانی پاریزی در اشاره به گاماسیاب در تعبیر کلمخه ماسی می نویسد:«ماسا تلفظ سانکسریت ماهی خواهد بود، کلمه ماسا که به معنی ماهی است نشانه ای از یکی بودن زبان قوم آریایی هند و ایران است و می رساند که سابقاً در یک جا می زیسته اند. محققین این تاریخ را به 4400 سالپیش از این تخمین می زنند.»

 برای وجه تسمیه این رود دلایل غیر موجهی نیز بیان داشته اند، از جمله برخی آن را گاومیش آب گفته اند که به معنی آب زیاد است. گروهی دیگر چنین استدلال کرده اند که اکراد ساکن صحنه و چم چمال چون از این رود ماهی بزرگ صید کرده اند نام گاوماهی آب را بر آن نهاده اند، که همگی بر خلاف تحقیق است.  

2-خرچنگ رود؛ این رود بعد از گاماسیاب در درجه دوم اهمیت قرار دارد. از کوههای بوجرد به طرف نهاوند جاری می شود. تعدادی از دهات از جمله ده بابارستم را مشروب می سازد. در تابستان آب آن بسیار کم است.

3-رودخانه گوشه سعدوقاص؛این رود در دهی به همین نام جاری است. سطح آبریز آن 876 کیلومتر مربع است.

4-رودخانه شعبان؛نهر شغبان از شعبات گاماسیاب است که به مصرف مزارع و دهات  مسیر و باغات اطراف شهر می رسد. «دبی» آن در ثانیه در حدود 4متر مکعب است، حدود 2000 هکتار از اراضی 17 قریه و باغات شهر را مشروب می سازد. در صورت اصلاح شبکه آب رسانی می تواند تا 5000 هکتار را آبدهی نماید.

5-رودخانه باروداب؛ از رود های دیگر این شهر یکی هم رود باروداب است که از محلی به همین نام سرچشمه می گیرد. چنئان پر آب نیست به طوری که در حال حاضر تکافوی باغ ها و چند مزرعه اطراف آن را هم نمی کند. گویند که در سراب باروداب سدی بوده که به وسیله سپاهیان امیر تیمور شکسته شده است.

آبهای زیر زمینی؛

قنات ها؛عمر قنات در ایران به ویژه در مناطق کویر به دوران ما قبل تاریخ می رسد. هنگامی که انسان در دشت ها ساکن گردید،به تجربه و به تدریج دریافت که می تواند آبهای اعماق زمین را هم به سطح آورده و مورد استفاده قرار دهد.محلی را که آب در سطح ظاهر می شود مظهر قنات می گویند نهاوند را از نظر منابع آب می توان به دو بخش شمالی و جنوبی تقسیم کرد.بخش جنوبی به واسطه برخورداری از رود گاماسیاب و چشمه های متعدد دارای مزارع سرسبز و دهکدههای آباد و باغات بسیار است. لکن بخش شمالی آن نسبتاً خشک است و رود بزرگی در آن جا ری نیست. دهکده ها با فاصله زیاد اغلب از قنات و چشمه مشروب می شوند. علاوه بر آن چند رشته قنات از قدیم در بخش خاوری شهر وجود داشته است از جمله در فاصله بین قبرآقا و بیمارستان،قناتی هست که باغچه ای را به نام باغچه معماریان مشروب می کند. چند رشته دیگر در نواحی قصاب خانه و نزدیک"مرن حاج آقا تراب" جاری است که مورد استفاده زمین های کشاورزی حاشیه شهر است. دیگری قنات ده شاطر آباد، حدود 3 کیلومتری شهر است که تاکستان ها و باغ های آنجا را آب رسانی می کند. مجموع قنوات شهر و دهات 15 رشته است با 6/16 میلیون متر مکعب تخلیه سالانه که از این مقدار7/9 میلیون متر مکعب آن در مدت 7 ماه در سال به مصرف آبیاری می رسد.

    در سال ۱۳۲۸ آب شهر از چند رشته قنات و چشمه تامین میشود:

۱ - قنات قیصریه که دارای ۴ سنگ آب است و از قنوات قدیمی شهر بوده در قیصریه خرابه مظهر شده خانه‌های چهار باغ و راسته میرزا آقا را مشروب مینماید.

۲ - قنات چشمه عبدل که دارای یک سنگ آب است در علیای محله سادات مظهر شده قسمتی ازمحله سادات میرزا آقایی و چهار باغ را مشروب می‌نماید.

۳ - قنات پهلوان محمدصادق که فعلاً دارای یک سنگ آب است و قسمتی از محله چهارباغ را مشروب مینماید.

۴ - قنات گلشن در محله گلشن مظهر و آن محل را مشروب می‌نماید. علاوه بر اینها چند چشمه نیز به نام چشمه علی ، دو خواهران ، چاله اولاد و چشمه ملامحمد طاهر مورد استفاده‌است.

کوههای نهاوند:

کوه چهل‌نابالغان:

کوه چل (چهل ) نابالغان با ارتفاع ۴۰۰ متر بلندترین کوه استان همدان و شهرستان نهاوند می باشد. در این کوه حداقل شش ماه از سال برف هست.

 کوه آردشان:

ارتفاعات شمالی نهاوند به موازات رشته کوههای زاگرس امتداد یافته که کوه آردشان با ارتفاع ۲۵۳۳ متر در شمال غربی شهرستان نهاوند و در دهستان طریق الاسلام واقع شده است.