صفحه اصلی / شخصیت ها و بزرگان نهاوندی / امور اجتماعی فرهنگی / تاریخ و جغرافیا / صنایع و اقتصاد / ورزش / اخبار / پیوندها / نیازمندیها / آلبوم تصاویر / تماس با ما / درباره ما

 محیط زیست در شهرستان نهاوند:

محیط های گوناگونی که اجزای محیط زیست منطقه در قالب آنها تشکیل شده عبارتند از:

1-محیط فیزیوکو شیمیایی:

عوامل بررسی شده در قالب این محیط عبارتند از: موقعیت جغرافیایی، اقلیم(کلیماتولوژی)، زمین شناسی(ژئولوژی و ژئومورفولوژی)، خاکشناسی و هیدرولولژی.

1-1-موقعیت جغرافیایی شهرستان نهاوند:

شهرستان نهاوند با وسعت 1535 کیلومتر مربع در جنوب شهرستان همدان واقع شده و شهرستان همدان واقع شده و بر حسب تقسیمات کشوری داریا 2بخش، 7 دهستان و مجموعاً 213 آبادی است.

1-2-اقلیم(کلیماتولوژی):منطقه نهاوند از نظر اقلیمی جزء مناطق نیمه خشک (semi-arid) است و از نوع استپی سرد که تابستانهای نسبتاً معتدل و زمستانهای سرد دارد. بالا بودن نسبی میزان بارندگی این ناحیه به دلیل موقعیت جغرافیایی و جریانات هوای مدیترانه است و اغلب نزولات در فصل سرد و اوایل فروردین می بارد.

بارندگی: میزان متوسط بارندگی سالیانه در منطقه طبق آمار هواشناسی (ایستگاه فیروزآباد) حدود 360 میلیمتر است با حداقل 221 میلیمتر تا حداکثر 479 میلیمتر.

دما: طبق آمار ده ساتله هواشناسی، کمترین متوسط حداقل درجه حرارت، در ماه اسفند(مارس)، 5/0 درجه سانتیگراد و بیشترین این متوسط در ماه تیر(ژوئیه) 5/15 بوده است. طبق این آمار کمترین متوسط حداکثر دمای هوا، در ماه دی (ژانویه) 8/5 درجه سانتیگراد و بیشترین این میزان متوسط 6/38 درجه سانتیگراد درماه تیر(ژوئیه) بوده است.

1-3-زمین شناسی:

1-3-1:ژئولوژی:

الف)زمین شناسی بخش نهاوند: منطقه دشت نهاوند در ناحیه زاگروس رونانده یا مرتفع قرار گرفته و به شدت خرد شده و گسل خورده است و به صورت نواری باریک و کم عرض بین زومهای سنندج، سیرجان و زاگروس چین خورده واقع گردیده است. ارتفاعات منطقه، عمدتاً از سنگ های رسوبی یا دگرگونی هستند، رسوبی ها از جنس آهک، با رژیم کارستیک و کونگلومرا می باشد و دگرگونی ها شامل آهک های متبلور و شیل های کم «متامورف» است که بیشترین گسترش را دارند. از سنگ های دیگر قابل مشاهده در منطقه، توده های آذرین«دیوریتی»،«گرانودیوریتی» و«اندریتی» هستند که رخنمون کمتری داشته و حداقل وسعت ارتفاعات را در بر می گیرند. در جنوب غرب نهاوند، سازنده ها، بیشتر آهکی تا آهک کریستالیزه بوده و به سمت جنوب، حاوی آثار فرعی آتش فشانی هستند. در مواردی لایه آهکی مارنی تا مارنی در بین آنها دیده می شود. بر روی این آهکها، کنگلومرای «پیلو-پیلوستوسن» که دارای اجزای متشکله چند منشایی رسوبی- آتش فشانی اند، قرار می گیرد.

ب)تکتونیک:

دشت نهاوند، پایین افتادگی باریکی است که از «بروجرد» تا «کنگاور» ادامه دارد. پهنای این دشت سه تا چهار کیلومتر است که به سمت جنوب بر پهنای آن افزوده می گردد. این دشت، منطقه خرد شده زاگروس را از منطقه همدان جدا می سازد. به عبارتی دیگر، دره نهاوند که به صورت دره طویل، از جنوب شرق به شمال غرب امتداد داشته و تا «کنگاور» و «صحنه» نیز می رسد، نشانگر «راندگی اصلی زاگروس» می باشد. این دره در شمال شرق گسل نهاوند، فرو افتاده است. گسل نهاون، به صورت قطعاتی از روستای «ونایی» (جنوب شرق نهاوند) تا روستای«گوشه» در شمال غرب نهاوند، با امتداد حدود 320 درجه شمالی ادامه دارد. رویدادهای تکتونیکی جوان، سبب کم شدگی سازنده های «الیگومیوسون» و نیز باعث چین خوردگی ملایم کنگلومرای «پیلیو-پلیوستوسن» در منطقه زاگروس گردیده است. جنبش عهای خیلی جوان نیز در راستای گسل های فعال ضبط شده است. در مورد شمال، می توان از گسل های موجود دشت آبرفتی «کنگاور-نهاوند» و زمین لرزه های وابسته به آن یاد نمود.

ج)ضخامت و دانه بندی آبرفت دشت نهاوند: ضخامت آبرفت در نقاط مختلف دشت متفاوت است . در مورد دشت کوچک شرقی از حاشیه به طرف محور مرکزی دشت بر مقدار آن افزوده شده به هفتاد تا هشتاد متر می رسد. در دره نهاوند، آبرفت دارای اجزای تخریبی درشت تری است و ضخامت آن به طرف مخحور مرکزی، افزایش می یابد. این قسمت از دشت در مقایسه با دشت شرقی، از قابلیت آبی بالاتر برخوردار است. سنگ کف در حواشی دره، دارای توپوگرافی شدیدتری است و از جنس«شیست» ، «آهک» و «کنگو مرای کمپکت» می باشد. ضخامت آبرفت از از 60 تا 90 متر به طرف محور دره متغیر است. بیشترین محدوده گسترش، سفر آبدار دشت اصلی نهاوند یا «دشت گیان» است. آبرفت این قسمت از دشت، د ارای درصد بیشتری از ذرات رس و سلیت بوده و شن و ماسه و قلوه آن کمتر است. آبرفت این دشت، در مقایسه با مناطق دیگر با توجه به تغذیه کاملاً مناسب از محل آبهای سطحی و به خصوص تشکیلات حاشیه دارای پتانسیل آبی قابل توجهی است. ضخامت آبرفت در این منطقه به بیش از صد متر هم می رسد.

1-3-2-ژئومورفولوژی: از نظر شکل ظاهری زمین، در منطقه دشت نهاوند، سه واحد فیزیوگرافی به شرح زیر مشخص شده است:

1-پایکوههای دامنه ای: این پایکوهها در جنوب شرقی شهرستان نهاوند واقع شده و  دارای پستی و بلندی های زیادی هستند.

2-مخروط های افکنه: این آبرفتها در شمال، شمال غربی و جنوب منطقه در نزئیکی ارتفاعات اطراف منطقه وارد شده و اکثراً دارای شیب زیاد و سنگریزه فراوان هستند.

3-دشت تراکمی نهاوند: این آبرفتها، قسمت اعظم ناحیه را در بر گرفته اند. انتهای مخروط های افکنه در شمال، شمال غربی و جنوب منطقه، به این دشت آبرفتی ختم می گردد.

1-4-خاک شناسی:

1-4-1- بافت خاک و قابلیت نفوذ: خاکهای فلات دامنه ای در دشت نهاوند عموماً دارای بافت سنگین و قابلیت نفوذ آهسته می باشن و خاکهای آبرفتهای مخروط افکنه ای در جنوب منطقه  دارای بافت خاک از سبک تا سنگین و قابلیت نفوذ از آهسته تا خیلی سریع است و خاکهای روی دشت آبرفتی دامنه ای عموماً دارای بافت سنگین و قابلیت نفوذ آهسته اند.

1-4-2-سنگریزه عمق خاک و نوع طبقه محدود کننده: اراضی روی فلات های دامنه ای، عموماً دارای مقداری سنگریزه در خاک سطحی هستند. این اراضی در شرق منطقه دارای خاک عمیق بوده و در جنوب منطقه ، خاک سطحی، بر روی طبقه ای با بیش لز پنجاه درصد کربنات کلسیوم قرار گرفته است./ قسمتی از اراضی که در شمال و جنوب شرقی منطقه قرار گرفته اند دارای مخلوطی از این دو مجموعه خاک هستند.

مخروط افکنه ها عموماً دارای خاک عمیقی بوده و کلاً دارای مقدار زیادی سنگریزه در داخل خاک اند که در برخی نقاط مقدار سنگریزه آن کمتر است. قسمتی از این اراضی که در شمال غربی منطقه هستند و نزدیک به ارتفاعات اطراف، دارای خاک نسبتاً عمیق تا خیلی کم عمق با مقدار زیادی سنگریزه و قلوه سنگ در سطح و طبقات خاک اند.

1-4-3-شوری و قلیاییت: املاح محلول عموماً در خاکهای دشت نهاوند ناچیز بوده و از نظر کشاورزی و آبیاری، هیچ گونه اشکالی ایجاد نمی کند. از نظر قلیاییت نیز در خاک های این منطقه، هیچ گونه اشکالی برای کشاورزی وجود ندارد.

1-5-هیدرولوژی:

1-5-1-آبهای سطحی: دشت نهاوند از نظر تقسیمات هیدرولوژی کشور جزء حوزه آبریز کرخه می باشد که در غرب کشور و در مناطق میانی و جنوب غربی رشته کوههای زاگروس قرار دارد. این  حوزه جزء حوزه آبریزکرخه می باشد که درغرب کشور ودر مناصق میانی وجنوب غربی رشته کوها ی زاگرس قراردارد.این حوزه خود جزی از حو زه آبریز خلیج فارس به شمار می رود ومحدوده آن از شمال به حوزه های رودخانه های سیروان،سفید رود، قره چای و از مغرب به حوز های رودخانه های مرزی ایران و عراق،از مشرق به حوزه  رودخانه دز واز جنوب به قسمت از مرز غربی کشور محدود می شود.

در دشت نها وند،بستر رو دها نسبتا کم شیب بوده و مواد کف آن از قلوه سنگ ،شن و ماسه تشکیل شده است، که فقط در اثر جر یان یافتن سیل ،در جهت جریان به پا یین دست منتقل می شود. مناطق مجاور رودخا نه،غا لباً کم شیب بود ه وبرای آبیا ری آنها،از آب رودخا نه استفا ده میشود. منابع آب سطحی  دشت نها وند ومیز ان آن ها عبا رت اند از : بارندگی :856، جریان سطحی :191و آب ورودی :293 میلیون متر مکعب در سال.

رودهای جاری در دشت نها وند ، متعدد بوده و بر خی از نقاط دیگری خارج از محدوده ی شهرستان نهاوند سر چشمه گرفته اند.از مهمترین این رود ها می توان موارد زیر را نام برد:

رودهای «گاماسیا ب»،«اسد آباد»،« امیر آباد»،«انوچ»،«برزول»،«حیدر»،«خرچنگ»،«هرم آباد» و«قلقل رود».از  میان این رود ها، رود گا ما سیاب از لحاظ حجم آ ب دهی، طول مسیر جریان آن اهمیت خاصی دارد.

رودخا نه ی«گماسیاب»:

این ر ود خا نه که شاخه ی اصلی واولیه ی رود خانه ی «سیمره» (کرخه) است تا محل تلا قی با رودخانهی «قره سو» به این نا م خو انده  می شود . این رود خانه ،از دامنه های جنوبی کوه الوند (شاخه های «قلقل رود »و «خرم رود») دامنه های شمالی کوه «گرین»(شاخه های اصلی) وار تفاعات  «زالیان» واقعدر شمال برو جرد ،سر چشمه می گیرد.شاخه ی اصلی آن به نام « گا ماس رود » نامیده می شود  و از دا منه های شما لی کوه «گرین »،که ارتفاع بلند ترین نقطه ی آن  ورخاش  کوه 3639 متر  است و در جنو ب نهاوند قرار دارد  سر چشمه  می گیرد ،سپس دشت نهاوند را مشروب می کند وپس از تلاقی با رودخانه ی «خرم رود» وارد استان کر ما نشاه می گر دد. طول این رود خانه 200 کیلو متر و حوزه ی آبریز آن شامل منطقه ای به وسعت 11200 کیلو متر  مربع است .

رودخانه دارای آب دائمی و رژیم آن «برفی -بارانی»است.آب دهی  متوسط سا لا نه ای آن در یک دوره ی 31 ساله ،5/400 میلیون  متر  مکعب و آب دهی آن در  سال آبی ،در  حدود 7/1081 میلیون  متر  مکعب  بوده است .

1-5-2- آب های  زیر ز مینی:استان همدان،یکی از استانهای با قابلیت بالا ی آب های زیر زمینی در سطح کشور است. تقریبأ در تمامی سطح استان ،مخصوصا" در دشت های دامنه ای وجاهایی که در دل زمین می توان مشاهده کرد سفره های زیر  غنی زیر زمینی وجود دارد که در برخی  نقاط به صورت چشمه های کوهستانی به بیرون راه پیدا می کند.

دشت نهاوند نیز از جمله دشت های پر آب استان است.عمق دسترسی به آب زیر زمینی در نقاط مختلف این دشت های متفاوت بوده و از حداکثر 30متر تاحد اقل 4متر و کمتر ،متغیر است. از میان سراب های متعددی که در منطقه ی شهرستان نهاوند وجود دارد ،برخی دارای آب دهی فراوان (حدود 1متر در ثانیه و بیشتر)به طوری که اخیرا" نظیر شیلات استان به آنها جلب گردیده وبا هدف استفاده از قابلیت آن ها جلب برای پرورش آبزیان،برنامه تحقیقاتی خاصی تدارک دیده شده است .

2-محیط بیولوژیکی-اکولوژیکی:

اجزای قابل بررسی در قالب این محیط عبارتند از:مراتع،جنگل ها، پستانداران ،پرندگان وآبزیان وزیستگاه های حفاظت شده .

2-1-زیستگاه های حفاظت شده(منطقه ی تیراندازی ممنوع مهلوسان):

رشته ارتفاعات معروف «مهلوسان»شامل کوه «سیاه دره» واقع در شرق منطقه و قّله ی اصلی کوه معروف به «شادمانه» با ارتفاع 2850متر از سطح دریا در 24کیلو متری شمال نهاوند قرار دارد واز نظر موقعیت جغرافیایی بین  15 دقیقه و34 درجه تا 24 دقیقه و34 درجه  طول شرقی و19 دقیقه و48درجه تا 25دقیقه و48 درجه عرض شمالی واقع گردیده است.از سمت شمال دنباله  ی ارتفاعات تویسرکان است و نهایتا" به رشته کوه الوند منتهی میگردد .منطقهی مذکور کاملا" قابل دسترسی است. ارتفاعات منطقه ،به علت شیب زیاد و پرتگاه های عمیق و مرفولوژی خاص ، محل مناسبی را برای «کل وبز وحشی» فراهم آورده است . این حالت در نیم  رخ شمالی ارتفاعات  منطقه ، ملایم تر شده و برای زیست « قوچ ومیش» مساع میگردد . این منطقه علاوه بر«قوچ ومیش» و»«کل وبز» از نظر وجود «کبک» و  پرندگان شکاری نیز غنی است و وجود «کفتار» نیزز به دفعات در  بخشهای دامنه ای آن،گزارش شده است.

2-2- مراتع:

مراتع شهرستان نهاوند از نوع «پایکوهی» استواغلب از آن برای چرای دام استفاده میگردد واغلب در دامنه ی رشته کوه زاکرس (کوه گرین)در دشت لیلاس ، بر حسب درجه تقسیم بندی میشوند.   

2-3-جنگل ها:

دامنه های رشته کوه زاگروس در محدوده شهرستان نهاوند، در گذشته پوشیده از جنگل های طبیعی بوده است. در حال حاضر از حدود 1200 هکتار جنگل، تنها حدود 100 هکتار در منطقه سراب گیان باقی مانده است.

3-محیط اقتصادی-اجتماعی:

محیط اقتصادی، اجتماعی همیشه در بین مجموعه محیط زیست یک منطقه از اهمیت ویژه ای برخوردار است. و در واقع قادر است که عمیقاً وضعیت دیگر محیط ها را تحت تأثیر خود قرار دهد. بدیهی است سطح اقتصاد و وضعیت اجتماعی مردم یک منطقه در دراز مدت در تغییر و تحولاتی که این مردم در محیط های دیگر ایجاد خواهند کرد، به شدت دخالت دارد.

4-محیط فرهنگی:

معمولاً پیشینه فرهنگی، گذشته تاریخی و آثار منحصر به فرد به جا مانده از ادوار گذشته از جاذبه های مهم زندگی انسان در هر عصری است. افراد ساکن در یک کشور، یک منطقه یا یک شهرستان، معمولاً دوست دارند که بدانند قبل از آنها در آن مکان چه روالی از زندگی در جریان بوده است و مردم گذشته چگونه می زیسته اند. و معمولاً آثار به جای مانده از گذشته است که می تواند به این پرسش ها پاسخ گوید. به این دلیل و دلایل دیگر، تفکر زیست محیطی امروز در کنار ارزش قائل شدن برای هر گونه توسعهء پایدار در هر منطقه ایجاب می کند که در جریان این توسعه مواظبت گردد تا آثار منحصر به فرد، تاریخی و پرارزش موجود در منطقه مورد توسعه تخریب نشوند و یا صدمه نبینند زیرا این آثار علاوه بر ارزشی که برای نسل حاضر دارند، متعلق به نسل های آینده نیز هستند.

هومن خزلی کارشناس ارشد علوم محیط زیست       

منبع:فصل نامه فرهنگان.شماره سوم.بهار1379