صفحه اصلی / شخصیت ها و بزرگان نهاوندی / امور اجتماعی فرهنگی / تاریخ و جغرافیا / صنایع و اقتصاد / ورزش / اخبار / پیوندها / نیازمندیها / آلبوم تصاویر / تماس با ما / درباره ما

    قلعه ساسانیان در نهاوند:

دو تصویر واقعی از قلعه در سال 1309 قمری قبل از تخریب عکس از هوشنگ شاهرخی برگرفته از کتاب "نهاوند در هزاره های تاریخی"

محل احداث اين قلعه كه از نظر نظامي در حكومتهاي گذشته داراي اهميت زيادي بوده در تپه ي مركزي نهاوند و مشرف به شمال شهرستان كه اكنون با همان بافت قديمي و واحدهاي مسكوني دهه هاي گذشته از هر طرف شهرستان قابل رويت است احداث گرديده . اين اثر تاريخي ارزشمند به شماره ي 374 در تاريخ 3/12/1327 ثبت آثار ملي كشور گرديده كه از آن زمان تا به حال متاسفانه از ساخت و سازهاي اطراف و روي آن جلوگيري به عمل نيامده بلكه جهت شناسايي و احيا و مرمت آن هيچ گونه اقدامي صورت نگرفته است .

اثر تاريخي ارزشمند ديگري به نام معبد لائوديسه در جوار اين اثر تاريخي قرارگرفته كه با همين شماره و با همين تاريخ در فهرست آثار تاريخي كشور قرار گرفته است . با عنايت به اينكه قدمت معبد لائوديسه قريب به 7 قرن از قلعه ساسانيان قديمي‌تر است توسط بعضي از مسئولين ميراث فرهنگي چنين تشريح شده كه معبد در زير قلعه قرار داشته و هر دو اثر به كلي تخريب و هيچگونه آثاري از آنها باقي نمي باشد . چون شرح معبد لائوديسه به طور جداگانه مورد بحث و بررسي قرار گرفته لذا به طور اجمال به تشريح قلعه ساسانيان مي پردازيم . ساختمان قلعه از مصالح محلي ساخته شده و قطر پي ديوارهاي خارجي قلعه بيش از 5/2 متر ضخامت داشته و از ملات گل و سنگ ريزه هاي درشت و ريز شكل گرفته . نماي قلعه از آجرهاي 4*27*27 سانتي متر قرمز رنگ كه معدن خاك آن در حوالي قلعه و به نام خاك اخري مشهور است و مكان آن شناسايي گرديده تهيه شده است . ديوار چيني آن از خشت خام و از ملات گل است و داراي چهار بارو در چهار طرف قلعه و بصورت مربع مي باشد  و جهت زيبايي ساختمان از آجرهاي لعابي سفيد ، مشكي و آبي جهت لچگي ها استفاده گرديده و جهت زيبا سازي باروها از آجرهاي 8 ضلعي با اشكال هندسي در قسمت خاصي از باروها استفاده شده است . با مشخص شدن يك طرف پي باقيمانده از ساختمان اصلي طول آن بيش از 150 متر شناسايي شده است . با تحقيقات از مسن تر ها مشخص گرديده كه ارتفاع ديوارها بسيار بلند و با عظمت بوده . تخريب ديوارها توسط فردي به نام ارباب جمپور كه اولين موتور برق را در نهاوند و در بالاي تپه مركزي شهر در چاه ساختمان قلعه قرار داده انجام گرفته و جهت بدست آوردن گنج ديوارهاي قلعه را در اختيار كشاورزان شهر قرار داده و خود بر تخريب آنها نظارت داشته زيرا به علت داشتن مواد معدني ، خاك از ارزش والايي جهت تقويت زمينهاي كشاورزي كه اغلب آنها در آن زمان به كشت ترياك اختصاص داشته برخوردار بوده و آجرهاي ديوار را جهت ساختمان ساكنين محله هاي اطراف مورد استفاده قرار داده اند كه اخيرا با احداث فاز دوم خيابان دو خواهران كه به طرف كوچه درازه در حال امتداد است به علت تخريب ساختمانهاي مسير خيابان قابل رويت است . محل قرار گرفتن درب ورودي قلعه به طرف شرق در ميدان پاي قلعه (پاقلا كوچكه) كه محل خريد و فروش ذغال در دهه هاي گذشته بود قرار داشته . ساختمان قلعه داراي يك حلقه چاه به نام گاوچاه به قطر 3*3 متر با آجرچيني دايره شكل ساخته شده است . نگارنده در بچگي آن چاه را ديده ام . آجرهاي استفاده شده جهت چاه 4*25*25 كرم رنگ در محل چاه در زير سازه ها شناسايي شده و چنانچه آزادسازي روي آن انجام گيرد حائز اهميت و داراي ارزش تاريخي است . با تحقيقات به عمل آمده از بزرگترها ارتفاع چاه تا كف قلعه 35 متر تخمين زده شده .آبي كه به طرف آن جاري و روان است از شرق و حدودا به فاصله 200 متري نرسيده به ميدان يزدگرد پاي قلعه (پاقلا بزرگه)قرار دارد . تائيد مطالب فوق گزيده اي از مصاحبه با آقاي حبيب الله جعفري كارمند بازنشسته برق نهاوند كه در جلد شش فرهنگان (موسسه فرهنگي عليمراديان ) آمده مي باشد . ايشان اظهار داشته اند كه چون اولين كارخانه برق توسط ارباب جمپور زردشتي در محله پاي قلعه آن هم در جاي قلعه نصب گرديد و از آب گاوچاه جهت سرد شدن موتورها (رادياتورها) استفاده مي شد . يك روز به جهت ضرورت آنهم به دليل پاره شدن طناب كه هر از گاهي اتفاق مي افتاد داخل چاه (گاوچاه) شدم . عمق آن تقريبا 36 متر و ارتفاع آب داخل چاه تقريبا 5 متر بود .

ورود به قلعه توسط تخته پل انجام مي‌گرفته و داراي خندق بوده . پيرمردي كه 95 سال سن داشت اظهار مي داشت ديوار تخته پل را ديده است و كف درب با سطح زمين تقريبا 5 متر ارتفاع داشته كه در صورت بلند شدن تخته پل ورود به قلعه غير ممكن بوده و از هجوم غاصبين در امان بوده . آقاي مجيد خدارحمي اظهار مي دارد در گذشته كه از آب قلعه جهت حمام عمومي گلشن استفاده مي كرديم يك روز به علت كم شدن آب تصميم گرفتم به سرمنشا آب قلعه رفته و علت كم شدن آب حمام را بررسي و برطرف كنم . پس از عبور از چاهي در داخل يكي از حياطهاي محدوده پاي قلعه به عمق تقريبا 4 متر از كانالي به صورت راه رو عبور نمودم در قسمتي از كانال طاق آجري عبور را ممكن و در قسمتهاي ديگر عبور با قدري زحمت ممكن بود . پس از طي مسافتي به مكاني كه آب از آنجا جريان داشت رسيدم . چون منطقه سنگي بود ستوني از سنگ كه در زمين تراشيده شده بود را مشاهده نمودم . دور ستون به صورت پاشوره از سنگ تراش خورده داراي چهار سوراخ كه آب از آنها به طرف گاوچاه از زير تونل ادامه داشت تراشيده شده بود. با دستكاري يكي از سوراخها مشكل كم آبي حمام برطرف گرديد . ايشان اظهار داشتند آب گاو چاه قلعه از كانالي جداگانه كه از سرمنشا آب جدا مي شد و به صورت جوي نمايان بود روانه مي شد . فرد ديگري كه از راهي جداگانه از مسيري ديگر جهت پاكسازي مجراي آب جاري داخل حياط ها به داخل كانال ديگري منشعب به سرچشمه آب رفته اظهار مي داشت چون محل عبور سنگ مي باشد در بعضي از مكانهاي كانال حجره هايي با مساحتي قابل استراحت حجاري شده و فوق العاده ديدني است . قلعه نهاوند كه در زمان قاجاريه روئين دژ نام گذاري گرديده با قلعه فلك الافلاك خرم آباد تفاوت زيادي دارد كه مشروحا به آن مي پردازيم . با اين تفاسير و دلايلي كه به شرح آن خواهيم پرداخت قلعه نهاوند بعد از كاخ كسري يكي از پايتختهاي ساسانيان بوده و مدت زيادي به عنوان پايتخت از آن استفاده مي شده است .

1-با شناسايي يك طرف پي قلعه كه بيش از 150 متر مي باشد مساحت قلعه نهاوند از قلعه خرم آباد بيشتر بوده .

2-تزيينات به كار رفته در ظاهر ساختمان قلعه نهاوند .

3-داشتن خندق به لحاظ اهميت قلعه كه اگر مقر سلاطين ساساني نبوده نياز به خندق نداشته .

4-شناسايي مكاني به نام تخت باغ شاه در غرب قلعه و وجود ستونهاي قطور(نگارنده آنها را ديده) حدودا سه كيلومتري نزديك به (پيلاغه) ورود به دهنوراه .

5-وجود مكاني به نام قلعه باغچه و باقي بودن اين نام در محله و اذهان عمومي .

6-پيدا شدن گنجي در بيش از يك قرن پيش در اين منطقه كه آب انبار طلايي نام گرفت .

7-وجود چاهي تحت عنوان گاوچاه كه از پايين عريض تر و داراي حجره در اطراف ديوار مي باشد .

8-وجود حجره هاي تراشيده از سنگ در معبر آب محدوده قلعه كه از آن جهت پناهگاه اضطراري در مواقع حساس و مكاني خنك در تابستانهاي گرم اعصار گذشته بوده . اين شهرستان به علت مساعد بودن منطقه يكي از قطبهاي توليد زعفران ايران قديم بوده است .

سنگ پله اي با ابعاد 25*30*100 سانتي متر به رنگ سفيد تيره جلو درب ورودي يكي منازل شناسايي شده است كه بعلت سختي سنگ فاقد ظرافت تراش مي باشد. مشخصه قدمت آن ساييدگي جاي پا در كف پله آنهم به دليل استفاده طي قرنهاي گذشته بوده است . حمامي در روي قلعه شناسايي شده كه ستونهاي سنگي مدفون در زير سازه هاي روي آن چنانچه مورد مطالعه كارشناسان قرار گيرد اهميت ساختمان قلعه را بيشتر مورد توجه قرار داده و ممكن است قدمت اوليه ساختمان قلعه را به تمدن مادها برساند . قسمتي از يك ستون كه از يك قطعه سنگ تراشيده و حجاري شده است و در ديواري از ساختمانهاي قلعه كه نگارنده شناسايي نموده است و بيش از 70 سانتي متر ارتفاع دارد به كار رفته است . يك قسمت بصورت استوانه اي به قطر تقريبي 50 سانتي متر حجاري شده داراي سه عدد سوراخ در بدنه كه دو تاي آنها كوچكتر و يكي اندكي بزرگتر مي باشد كه مؤيد آنست به صورت دوبله و براي استحكام بيشتر اين سوراخها در بدنه ايجاد شده و اين سوراخها را جهت وصل ستوني به ستوني ديگر و يا سنگي به اشكال مختلف به وسيله ميله هاي فلزي مورد استفاده قرار داده اند. قسمت ته ستون قدري بزرگتر و بصورت دايره حجاري شده كه قطر آن حدودا 70 سانتي متر و در قسمت تحتاني 60 سانتي متر مي باشد .قسمتهاي ديگري از ديوار ساختمان قلعه شناسايي شده است . در صورتيكه مكان اين اثر تاريخي مورد حفاري ،گمانه زني ، ترانشه برداري قرار گيرد يقينا آثار ارزشمندي بدست خواهد آمد كه مطالعه آنها عظمت اين آثار تاريخي را مشخص و زينت بخش قسمتي از موزه هاي استان خواهد بود .

در صورتيكه اقدامات زير از طريق مسئولين ميراث فرهنگي استان و كشور انجام گيرد نه تنها آرزوي ديرينه مردم اين شهرستان تحقق خواهد خواهد يافت بلكه رونق صنعت گردشگري ، زمينه اشتغال ، توسعه شهرستان ، جلوگيري از كوچ جمعيت شهرستان به استانهاي همجوار و تهران و ريشه كن شدن محل توزيع مواد مخدر به دليل تغيير شكل جغرافيايي محل :

1-اقدام سريع در شناسايي محل قبل از تخصيص بودجه سال 82 و تعيين حريم

2-گرفتن اعتبار لازم جهت آزادسازي سازه هاي روي آثار

3-پيشنهاد بودجه به مقدار لازم سالانه

4-پيگيري در احيا و مرمت قلعه و ...

باميد آنروز

 گرد آورنده و نگارش : عزت الله سياوشي

به نقل از سایت: www.nahavand.ir